Begin jaren vijftig

Figuur 1. Rekenaarster aan het werk.

De eerste automatische rekenmachines dateren van 1949, de eerste Nederlandse computer kwam gereed in 1952. Ingewikkeld rekenwerk werd voor die tijd met de hand en met het hoofd gedaan, door rekenaars. Toen de computers er eenmaal waren, zaten de rekenaars niet meteen zonder werk. Er was veel rekenwerk te doen en de rekenautomaten waren wel veel sneller dan mensen, maar nog niet erg betrouwbaar. Bovendien was het een hele klus om ze aan het werk te krijgen: de rekenopdracht moest worden omgezet in programma's. In feite gebruikte men de eerste vijf jaar, tot het midden van de jaren vijftig, naast elkaar het handwerk, ponskaartenmachines en computers. In dit artikel bespreken we het rekenen als handwerk. Let wel: ook bij handwerk gebruikte je een machine, meestal een elektrisch aangedreven tafelrekenmachine ter grootte van een forse typemachine met 10 x 10 toetsen. Figuur 1 toont een foto van een werkende rekenaarster.

Al dat rekenwerk diende ter ondersteuning van klussen als het ontwerpen van vliegtuigen of radio's, weersvoorspellingen en het berekenen van kogelbanen. De rekenmethode, het algoritme, werd uitgewerkt op een groot vel, zo groot als een dubbel proefwerkblad, zie figuur 2. Op dit vel gaf de rekenaar die de voorbereiding deed in de bovenrand de onderdelen van de te berekenen functie aan. In de linkerkantlijn noteerde hij de waarden waarvoor de berekening uitgevoerd moest worden. Dit werk noemde men het uittrekken van berekeningen. Al die onderdelen werden dan met elektromechanische rekenmachines uitgerekend en door de rekenaars genoteerd. Dikwijls was de uitkomst een tabel om weer andere berekeningen te kunnen uitvoeren. Alle resultaten en tussenresultaten moesten telkens met de hand worden genoteerd.